• Dokümanlar

Son Haberler

Vefat Yıldönümü

ZAMAN Gazetesinin 02-10-1996 Tarihli Haberi

 

Ticaret Hukuku Kongresi''nin ardindan 

 

25-29 Eylul tarihlerinde Konya''da yapilan 1. Uluslararasi İslam Ticaret Hukuku''nun Gunumuzdeki Meseleleri Kongresi''nde ekonomik hayatimizda karsimiza cikan pek cok soruya cevap arandi.

Is hayatinda kadin istihdami nasil olmali, İslam''da reklam ve promosyonun olculeri ve sartlari nelerdir, kredi karti kullanilabilir mi, devletin tesvik kredileri kullanilabilir mi, Borsa Hakkındaki gorusler ve daha pek cok soru 5 gun boyunca tartisildi. Kombassan Holding, Selçuk üniversitesi Ilahiyat Fakültesi ve Konya Ilahiyat Vakfi''nin ortaklasa duzenledikleri, 50 dolayinda yerli ve yabanci ilim adaminin katildigi Kongre''de, Türkiye''den ve diger İslam ulkelerinden gelen cok sayida ilim adami katildi. Bunlar arasinda Sam''dan Prof. Dr. Vehbe ez-Zuhayli, Katar''dan Prof. Dr. Yusuf el-Kardavi, S. Arabistan''dan Abdulfettah Ebu Gudde, Prof. Dr. Abdussettar Ebu Gudde, Sudan''dan Prof. Dr. M. Emin ed-Darir, Katar''dan Prof. Dr. Ali Muhyiddin-el-Karadagi, Misir''dan Prof. Dr Abdulhalim Ömer ve Türkiye''den Prof. Dr. Hayreddin Karaman, Doc. Dr. Abdulaziz Bayindir, Prof. Dr. Mehmet Erkal, Prof. Dr. Sabahattin Zaim, Prof. Dr. Ali Safak ve daha pek cok bilim adami bulunuyordu. Kongre''yi takip edenler arasinda akademisyenlerin ve ogrencilerin coklugu dikkat cekti. Toplantilarda, is hayatinda karsilastigi sorulara cevap bulabilme Düşüncesiyle gelmis isadamlari da bulunuyordu.

Kongre''de Sirket ve Yonetimi, Finans ve Borsa, Zekat, Faiz ve Sigorta olmak uzere 5 ayri oturum yapildi. Her oturuma katilan tebligciler, onceden hazirladiklari tebligleri sundular. Tebligler onceden ellerine gecen ve degerlendirme yapan muzakereciler de teblig Hakkındaki kanaatlerini, elestirilerini ve kendi goruslerini aktardilar. Oturumlar sonunda, dinleyiciler tarafindan yoneltilen sorulara cevap verildigi gibi, konusmaci olmayan fakat diger oturumlara istirak eden ilim adamlarindan dileyenler de tebligler Hakkındaki Düşüncelerini ortaya koydular. Her konu icin bu tarzda gerceklestirilen oturumlar sonunda, Kongre''nin son oturumu olan Sigorta konusunun gorusulmesinin ardindan teblig sahipleri ve muzakereciler biraraya gelerek, onceden cikarilmis sorulara cevap niteligindeki sonuc bildirisini hazirladilar.

Bazi sorularin cevaplarinda ittifak saglanmakla birlikte, bazi konularda farkli gorusler ortaya cikti. Cikan bu farkli gorusler, sonuc bildirisinde not olarak belirtildi. Kongre''de cikan sonuclari, ayri ayri bugunden itibaren hic bir yoruma girmeksizin, aciklandigi sekliyle yayinliyoruz. Ilk olarak en cok konusulan faiz, finans ve borsa konusundaki gorusleri veriyoruz.

Faiz
\r\nKur''an ve Sunnet''in acik nasslariyla riba kesin olarak yasaklanmistir. Ancak İslam''daki riba yasaginin kapsami ve bir kisim borç iliskilerindeki odemelerin bu yasak kapsaminda mutalaa edilip-edilmeyecegi konusunda İslam alimleri farkli fikirler serdetmislerdir. Faizle ilgili gorulerek kongrenin IV. oturum gundemine dercedilen meseleler Hakkındaki gorusler asagida belirtilmistir:

Vadeli satislarda vade farki alinabilir mi?

Vadeli satim ve vade farki, ilerde taraflar arasinda her hangi bir ihtilafa yol acmayacak bir bicimde akit esnasinda taraflarca belirlenmek kaydiyla kural olarak caizdir.

Herhangi bir sekilde tahakkuk eden faiz ne yapilmali?

Herhangi bir sekilde hesabinda faiz tahakkuk etmis olan bir Müslüman bunu bankadan alip bir sevap beklentisi olmaksizin hayir yolunda harcamalidir.

borçun odenmemesi durumunda

ne yapmak gerekir?

borçun vadesinde odenmemesi durumunda, -alacaklinin bu gecikmede bir kusuru olmamasi ve baslangicta sart kosulmamasi kaydiyla- ifaya gucu yeten borçludan asil alacagina ilave olarak ugradigi zararin tazminini de isteyebilir.

Repo yapilabilir mi?

Repo yasak olan faizin kapsami icindedir.

Zaruret hali

Haramlarin zaruret halinde mubah olma ilkesi faiz icin de gecerlidir. Ancak her bir zaruret halinin kendi sartlari icinde ayri ayri degerlendirilmesi gerekir.

Gecikmis borçlarin odenmesi

İslam''da alacakli Hakkından fazlasini alamayacagi gibi, Hakkından eksik almaya da zorlanamaz. Bu itibarla bir kisim İslam alimlerine gore borç konusu paranin degerinde zamanla onemli sayilacak miktarda degisme oldugu takdirde, odemelerin enflasyon miktari dikkate alinarak yapilmasi gerekir. Diger bir kisim alimler ise para borçlarinin kararlastirilan rakamsal degerler esas alinarak odenmesi gerektigi kanaatindedir. Su kadar var ki bu gruptaki bazi alimler borçlanma esnasinda ongorulemeyen durumlarin ayrica degerlendirilmesi gerektigi gorusundedir.

Kongrenin IV. oturumunda gorev alan katilimcilar tarafindan bu goruslerin ayri ayri savunuldugu tespit edilmistir.

Enflasyon oraninin altindaki faiz Faizle istigal eden kisi ve kuruluslara faiz alma niyetiyle para yatirmak, faiz orani enflasyon oraninin altinda da olsa caiz degildir.

Komisyonculuktan ucret alinabilir mi?

Akdin konusu mesru olmak kaydiyla komisyonculuk karsiliginda ucret almak caiz olup, alinacak ucret anlasmayla veya ticari teamulle belirlenir.

Mal sahibi ve kiraci iliskileri Kiracinin sozlesme suresinin bitiminden once gayrimenkulu tahliye edip malikine veya mal sahibinin muvafakati ile ikinci bir kiraciya teslim etmesi karsiliginda bir bedel almasi caizdir. Fakat kira suresi sona ermis yahut acik olarak veya zimnen yenilenmemisse kiracinin tahliye bedeli almasi caiz olmaz. Su kadar var ki, kiraci devir Hakkıni kullanma konusunda malik ile acikca anlasmis ise, mulkiyet Hakkıni ve sozlesme hukumlerini ihlal etmemek ve hakkaniyet kurallarina uymak kaydiyla bu Hakkın kullanimi karsiliginda bir bedel alabilir.

Factoring

Factoringde kredi verme disindaki hizmetler komisyonculuk vb. hizmetlerin hukmune, kredi verme ise genel faiz hukumlerine tabidir.

Devletin verdigi tesvik kredileri

Devletin verdigi tesvik kredileri konusunda:

a. Bir kisim İslam alimleri, ulke ekonomisinin gelismesine katki amaciyla verilen bu tur kredilerin -faizinin reel pozitif olmamasi ve mesru alanlarda sartlarina uygun bicimde kullanilmasi kaydi ile- alinabilecegi kanaatindedir. Bu gorusun sahipleri ozellikle, dini duyarliligi olan kisilerin de bu imkandan yararlanmalarina ve ulke ekonomisinde etkin bir rol ustlenmelerine engel olunmamasi gerektigi Düşüncesinden hareket etmektedirler. b. Diger bir kisim İslam alimleri ise, ya devletin kamuya ait bir imkani bu sekilde kullandirmasina olumlu bakmadiklari veya bu uygulamayi riba cercevesi disinda gormedikleri icin ya da her iki mulahaza ile bu tur kredilerin alinmasinin caiz olmayacagi kanaatindedir.

Kongrenin IV. oturumunda gorev alan katilimcilar arasinda her iki gorusu benimseyen bilim adamlarinin bulundugu tesbit edilmistir.


Finans ve borsa
Finans ve borsa ile ilgili meseleler ayri basliklar haline getirilerek ayrintili bir sekilde ele alma yolu benimsenmistir.

Devletin verdigi faizli ya da faizsiz krediler

a) Devletin Verdigi Faizli Kredi:

Uyelerin tamamina gore, "Devletin verdigi faizli kredi" almak caiz degildir.

b) Devletin Verdigi Tesvik Kredisi:

Faizsiz tesvik kredisi almak ittifakla caizdir.

Faizli tesvik kredisine gelince; uyelerden dordune gore (V. ez-ZUHAYLI, A. Ömer, D. YAYLALI, S. ZAIM) caiz degildir. Ucune gore (H. AKTAN, H. GUNENC, A. BAYINDIR) ise tesvik icin olmak ve dinen mesru sayilan alanda bulunmak kaydiyla caizdir.

Teminat mektubu alinip verilebilir mi?

Uyelerden ucune gore (H. AKTAN, A. BAYINDIR, D. YAYLALI) caiz, dordune gore (V. ez-ZUHAYLI, A. Ömer, H. GUNENC, S. ZAIM) ise İslam bankalarindan alinmasi ve bedelin İslami kaidelere gore odenmesi sartiyla caizdir.

Akreditif

Uyelerin tamamina gore prensip olarak Akreditif komisyon bedeli odemek caizdir. Fakat bunlarin İslam Bankalarindan alinmasi ve İslami kurallara gore uygulanmasi tavsiye edilmistir.

Kredi karti kullanilabilir mi?

Prensip olarak faizsiz ve yalniz mal ve hizmet alimlarinda kullanilmak uzere (cunku nakit alimi faize tabi tutulmaktadir) kredi karti almak caizdir. A. BAYINDIR mesruiyetini zarurete dayandirmaktadir. Uyeler İslam bankalarinin da İslami kurallara uygun bir sekilde kullanmalari sartiyla kredi karti vermeleri yonunde tavsiyede bulunmuslardir.

Leasing

İslam bankalarinca ve İslami kurallara gore yapilmasi sartiyla ittifakla caiz gorulmustur. Ozel Finans Kurumlarinin faaliyetleri

 

a) Mudarebe:

Sozkonusu kurumlarin, İslami esaslara uygun olmak kaydiyla mudarebe seklinde kar-zarar ortakligi yapmalari ittifakla caizdir. Ayrica tavsiye edilmistir.

b) Musareke:

Uyelerin tamamina gore, Ozel Finans Kurumlarinin hisse senedi alarak veya bilfiil ortaklik seklinde musareke yapmalari caizdir.

c) Murabaha:

Murabaha, İslami kurallara harfiyyen uyulmasi sartiyla ittifakla caizdir. Ancak İslami gaye olarak diger mudarebe ve musareke ortakliklarina girilmesi ve bu yolda gayret gosterilmesi tavsiye edilmistir.

Selem akdi

Uyelerin tamamina gore, faize dusmeden yapilan Selem Akdi caizdir. Borsa''da hisse senedi alim satimi Devletin cikardigi tahvil ve hazine bonolari alim-satimi ittifakla caiz degildir. Borsadaki hisse senetlerinin alinip satilmasi ise; A. BAYINDIR''in disindaki uyelere gore, İslam''a uygun is alanlarinda ve İslami kurallara uygun olarak calisan sirketlerin cikardigi hisse senetleri alim-satimi caizdir. Yarin: Sigorta ve Zekat